Λοιμώξεις Αναπνευστικού και η μεταδοτικότητα αυτών

  • Posted on: 29 November 2015
  • By: manager
Παιδι γρίπη αναπνευστικό

Η πιο συχνή ερώτηση των γονέων στη καρδιά του χειμώνα είναι «ΕΙΝΑΙ ΜΕΤΑΔΟΤΙΚΟ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ;»
Ως μεταδοτικότητα ενός ιού ή μικροβίου ορίζεται η ικανότητα του να μεταφέρεται από άτομο σε άτομο. Η μεταδοτικότητα ανάμεσα στα παιδιά είναι σημαντικά συχνότερη απ’ότι μεταξύ ενηλίκων. Παράγοντες αυτής της διαφοροποίησης είναι: έλλειψη προηγούμενης έκθεσης και κατά συνέπεια απουσία μνήμης, η έκθεση σε εκκρίσεις άλλων παιδιών και ανταλλαγή παιχνιδιών που τοποθετούν στο στόμα.

ΤΡΟΠΟΣ Η λοιμογόνοι παράγοντες μεταδίδονται: 
α. με αερογενή διασπορά, 
β.  μέσω σταγονιδίων μετά από φτέρνισμα, βήχα γ. με τη στενή επαφή και με τα χέρια μέσω αντικειμένων. Στους χειμερινούς μήνες ειδικά, σε κλειστούς χώρους όπου συνωστίζονται συχνά τα παιδιά( παιδικός σταθμός, παιδότοπος, σχολεία) αν υπάρχουν επίνοσα  παιδιά, δημιουργούνται συνθήκες πού οδηγούν σε «μικροεπιδημίες» κοινών λοιμώξεων.
Η μετάδοση της λοίμωξης εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του λοιμογόνου παράγοντα όπως είναι: 
1. η ικανότητα του να μεταδίδεται με αερογενή διασπορά – γρίππη- ή να παραμείνει ενεργό στο περιβάλλον – RSV-. 
2. Η ΠΟΣΟΤΗΤΑ του λοιμογόνου που απαιτείται για να προκαλέσει λοίμωξη
3.Η ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ = ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ να δημιουργεί  λοίμωξη ή φορεία και
4.Η ΑΝΟΣΙΑ του πληθυσμού έναντι της λοίμωξης αυτής.
Ο μικροοργανισμός, κατά τη μετάδοση μιας αναπνευστικής λοίμωξης, μπορεί να αποικίσει(πολλαπλασιασμός) το ρινοφάρυγγα ή να προσβάλλει το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα ( είσοδος και πολλαπλασιασμός). Ο αποικισμός αποτελεί συχνά το πρώτο στάδιο απαραίτητο μιας ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ λοίμωξης. Η λοιμογόνος δύναμη του μικροοργανισμού περιγράφει την ικανότητα του να προκαλέσει νόσο. Έτσι ένας ιός με μεγάλη μεταδοτικότητα και μικρή λοιμογόνο δύναμη όπως είναι ο αδενοιός  προκαλεί συχνά ασυμπτωματική λοίμωξη. Αντίθετα ο στρεπτόκοκκος που έχει μεγάλη μεταδοτικότητα και μεγάλη λοιμογόνο δύναμη προκαλεί νόσο σε μεγάλο ποσοστό ατόμων που συμβιώνουν μαζί. 

ΙΟΣ ΓΡΙΠΠΗΣ είναι ιδιαίτερα μεταδοτικός και λοιμογόνος. Λίγα σωματίδια είανι αρκετά να μεταδώσουν και να προκαλούν νόσο. Γίνεται μετά από άμεση επαφή με πάσχοντα μέσω σταγονιδίων και αντικειμένων που έχουν μολυνθεί. Η νόσηση αφορά κυρίως παιδιά σχολικής ηλικίας τα οποία αποτελούν πηγή μόλυνσης για το οικογενειακό περιβάλλον.

Ο ΚΟΚΚΥΤΗΣ είναι μια ιδιαίτερα μεταδοτική λοίμωξη της αναπνευστικής οδού. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένη επίπτωση της νόσου ακόμα και σε περιοχές με καλή εμβολιαστική κάλυψη. Αυτό οφείλεται στην επανεμφάνιση επίνοσων ενηλίκων λόγω πτώσης του τίτλου αντισωμάτων πολλά έτη μετά τον εμβολιασμό που μεταδίδουν τη λοίμωξη στα ανεμβολίαστα βρέφη τους. Οι ενήλικοι εκδηλώνουν άτυπη και ήπια εικόνα αλλά η νόσηση σε μικρή ηλικία συνοδεύεται με αυξημένη θνητότητα και θνησιμότητα. 

ΑΝΑΠΝΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΓΚΥΤΙΑΚΟΣ ΙΟΣ =RSV 
Σε βρέφη και μικρά παιδιά αποτελεί συχνό αίτιο βρογχιολίτιδας και πνευμονίας
Μεταδίδεται μέσω σταγονιδίων που εισέρχονται στο ρινικό βλενογόνο και στον επιπεφυκότα αλλά συχνά και με αυτό-ενοφθαλμισμό μέσω μολυσμένων χεριών και αντικειμένων.
Στις ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις επιβιώνει για τουλάχιστον 8 ημέρες.
Η μεταδοτικότητα φτάνει στο 100% σε παιδικούς σταθμούς και μετά τη νόσηση η αντισωματική απάντηση είναι φτωχή με αποτέλεσμα ηπιότερη κλινική εικόνα σε περίπτωση επαναλοίμωξης.

ΡΙΝΟΙΟΙ
Προσβάλει όλες τις ηλικίες και αποτελεί το συχνότερο αίτιο αναπνευστικής λοίμωξης
Υπάρχουν πάνω από 100 ορότυποι, που είναι ανθεκτικοί στη ξηρασία και σταθεροί στο περιβάλλον.
Μεταδίδονται κυρίως με άμεση επαφή και αυτό-εναφθαλμισμό αλλά και αεραγωγός μέσω εισπνοής μολυσμένων σταγονιδίων. 
Η διασπορά είναι έντονη στις πρώτες 2-3 ημέρες και πάνω από 2/3 τις οικογένειας θα εμφανίσει συμπτωματολογία
Η ανοσία είναι φτωχή και η επαναλοίμωξη εκδηλώνει κλινική εικόνα.

Β ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΟΣ ΣΤΡΕΠΤΟΚΟΚΚΟΣ ΟΜΑΔΑΣ  Α
 Προσβάλει κυρίως παιδιά σχολικής ηλικίας και εφήβους
Μεταδίδεται μέσω σταγονιδίων και στενής επαφής με τον άρρωστο
Το μικρόβιο έχει μεγάλη λοιμογόνο δράση και η μετάδοση οδηγεί σε νόσηση  σε ποσοστό άνω του 40%.
Δεν συνιστάται προφυλακτική χορήγηση αντιβίωσης σε παιδικούς σταθμους λόγω εμφάνισης κρούσματος αλλά έλεγχος με STREPtest  ή καλλιέργεια φάρυγγα επί εμφάνιση κλινικής εικόνας.

ΠΝΕΥΜΟΝΙΟΚΟΚΚΟΣ
Προσβάλει όλες τις ηλικίες.
Μεταδίδεται μέσω σταγονιδίων και στενής επαφής. Η μετάδοση αυξάνεται σε περιόδους ιογενών λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού και σε περιβάλλον συγχρωτισμού( παιδικός σταθμός, ιδρύματα)
Ο πνευμονιόκοκκος δεν προκαλεί έντονη ανοσολογική αντίδραση κατά τον πολλαπλασιασμό του στο ρινοφάρυγγα. Έτσι όταν εισέρχεται στο αυτί, στους κόλπους του προσώπου ή στον πνεύμονα, πριν την παραγωγή ειδικών αντισωμάτων, προκαλεί νόσος.
Παράγοντες που ευνοούν είναι ηλικία(βρέφη και παιδιά), χειμώνας, αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση, περιβάλλον καπνιστών, ιστορικό αλλεργίας, χρόνιες παθήσεις.
Ο εμβολιασμός οδήγησε στη μείωση της διεισδυτικής νόσου.

ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΚΟΚΚΟΣ
Μεταδίδεται από άτομο σε άτομο μετά από επαφή ή εισπνοή σταγονιδίων που περιέχουν ζώντα μικρόβια.
Δεν επιβιώνει στο περιβάλλον ή στον αέρα.
Ο αποικισμός του ρινοφάρυγγα είναι υποχρεωτικό στάδιο.
Η εμφάνιση κρούσματος μηνιγγίτιδας στο σχολείο προκαλεί πανικό, πρέπει όμως να τονιστεί ότι τα κρούσματα είναι σποραδικά.
Η αποφυγή συγχρωτισμού, ο μαζικός εμβολιασμός, η χορήγηση προφύλαξης εκεί που κρίνεται αναγκαίο είναι τα κύρια μέτρα πρόληψης μετάδοσης του μηνιγγιτιδοκόκκου.

2. ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ

► Πλύσιμο των χεριών
► Ο μαζικός εμβολιασμός με τα συνιστώμενα εμβόλια
► Αποφυγή συνθηκών συγχρωτισμού.
► Παραμονή στο σπίτι των παιδιών με εμπύρετη αναπνευστική λοίμωξη όσο μεταδίδουν. Παιδιά που έχουν στρεπτοκοκκική λοίμωξη επιστρέφουν 24ώρες μετά την έναρξη αντιβιοτικής αγωγής, αλλά αντίθετα τα παιδιά με τεκμηριωμένη λοίμωξη από κοκκύτη επιστρέφουν στο σχολείο 5 μέρες μετά την έναρξη της αγωγής.
► Αερισμός των σχολικών κτηρίων, χρήση της αυλής για τα διαλλείματα.
► Αποφυγή κοινής χρήσης αντικειμένων, παιχνιδιών ειδικά στους παιδικούς σταθμούς.

 

 
ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ
Πυρετός
Βήχας
Φταρνίσματα
Ρινική καταρροή –ρινική συμφόρηση
Δακρύρροια
Σιελόρροια
Ανησυχία
Αδικαιολόγητο κλάμα
Μειωμένη λήψη τροφής
Υπερένταση
Ευερεθιστότητα
Κοιλιακό άλγος
Εμετοί με βήχα

Απ’όλα  αυτά τα συμπτώματα τα πρώτα δυο απασχολούν πιο πολύ τους γονείς και αποτελούν και τον κύριο λόγο αναζήτησης ιατρικής βοήθειας. Ο πυρετός και βήχας αποτελούν πάνω από 70% των τηλεφωνημάτων που δέχεται ο παιδιάτρος.

ΠΥΡΕΤΟΣ
Ο πυρετός αποτελεί το συχνότερο αίτιο ιατρικών επισκέψεων στην παιδιατρική. Προκαλεί έντονη ανησυχία των γονέων και μεγάλο ποσοστό από αυτους αναζητούν ιατρική συμβουλή.
Η φυσιολογική θερμοκρασία του σώματος κυμαίνεται μεταξύ 36,2-37ο C (μέτρηση στη μασχάλη), 36,6-37,4(μέτρηση στο ορθό), 36,7-37,5(στοματική κοιλότητα και στην τυμπανική μεμβράνη). Στα νεογνά η θερμοκρασία μετά το γεύμα και κατά τις απογευματινές ώρες είναι φυσιολογικά πιο αυξημένη(37,6). Η θερμοκρασία στα βρέφη και στα παιδιά αυξάνεται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και μετά από σωματική άσκηση.
Πυρετός στα παιδιά και βρέφη θεωρείται όταν η θερμοκρασία είναι μεγαλύτερη  των 38ο C.

Ο πυρετός αποτελεί φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού, στα πλαίσια αμυνάς του, στην εισβολή ζώντων μικροοργανισμών που αναγνωρίζονται ως παθογόνα.

80-90% των εμπύρετων επεισοδίων στα παιδιά και βρέφη οφείλονται σε απλές ιογενείς λοιμώξεις που υποχωρούν χωρίς κάποια παρέμβαση. Το ιστορικό και η κλινική εξέταση κατά συστήματα δίνουν τις απαιτουμένες πληροφορίες στο ιατρό για την εστία του πυρετού. Δεν είναι όμως πάντα εφικτό ένας πυρετός να αναδείξει την πάθηση που έχει το παιδί. Λαμβάνονται υποψην πληροφορίες απο το ιστορικό: έναρξη πυρετού, ανά πόσες ώρες, το ύψος του πυρετού, ανθεκτικό ή μη μετά από χόρηγηση αντιπυρετικού, διαθέση του παιδιού και τα συνοδά συμπτώματα. 
ΓΕΝΙΚΑ:
Παιδιά με καλή κλινική εικόνα χαρακτηρίζονται αυτά που εννώ έχουν πυρετό, χαμογελούν, παίζουν, έχουν φυσιολογικό κλάμα, σιτίζονται ικανοποιητικά, έχουν καλή όψη, δεν είναι αφυδατωμένα και δεν έχουν αναπνευστική δυσχέρεια.
 
Παιδιά με πυρετό και κλινική εικόνα που υποδεικνύει νόσηση, είναι λιγότερο δραστήρια, κλαίνε αλλά καθησυχάζονται από τους γονείς, χαμογελούν στιγμιαία, έχουν μειωμένη λήψη τροφής, έχουν χρώμα ροδαλό ή ήπια ωχρότητα, χωρίς δυσκολία στην αναπνοή.

Τοξική κλινική εικόνα χαρακτηρίζεται από ευερεθιστότητα, ασθενές κλάμα, κακή όψη, ωχρότητα, νωθρότητα, κακή οπτική επαφή, γογγυσμός, αδυναμία σίτισης, παρουσία σημείων αφυδάτωσης, ταχύπνοια, ταχυκαρδία, εισολκές μεσοπλεύριων διαστημάτων και άλλα σημεία όπως σπασμοί, εμετοί, εξάνθημα.

Σχεδόν όλες τις λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος συνοδεύονται από πυρετό.

ΒΗΧΑΣ
Ο βήχας αποτελεί φυσιολογικό φαινόμενο και ταυτόχρονα ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα της παιδικής ηλικίας. 
Ο μηχανισμός του βήχα είναι πολύ περίπλοκο και σε μεγάλο βαθμό αντανακλαστικό. Οι βηχογόνοι υποδοχείς βρείθουν κατά μήκος του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος και στους μεγάλους/μεσαίους βρόγχους. Ενεργοποιούνται από διάφορα είδη ερεθισμάτων και μεταφέρουν μέσω νευρικής οδού "το μήνυμα" στο κέντρο του βήχα. Αυτό με τη σειρά του συντονίζει τη διεργασία του αντανακλαστικού. Μέσω απαγωγών κινητικών νευρικών ινών, το ερέθισμα φτάνει στα όργανα-στόχους (μυς του λάρυγγα και των βρόγχων, μεσοπλεύριοι, διάφραγμα και μυς του κοιλιακού τοιχώματος). Ο μηχανισμός του βήχα έχει μια εισπνευστική φάση(αιφνίδια εισπνοή, κλείσιμο της γλωττίδας και διάταση του τραχειοβρογχιτικού δένδρου) , ακολουθεί η συμπιεστική φάση( σύσπαση μυών και αύξηση πίεσης στον υπεζωκότα, στις κυψελίδες και στον υπογλωττιδικό χώρο) και τέλος η εκπνευστική( διάνοιξη της γλωττίδας) με αποτέλεσμα απομάκρυνσης ανεπιθύμητου υλικού από την αναπνευστική οδό.

ΟΞΥΣ ΒΗΧΑΣ
Βήχα με οξεία έναρξη προκαλούν όλες οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Τα συχνότερα αίτια είναι οξεία λοίμωξη, εισρόφηση ξένου σώματος, έκθεση σε ερεθιστική ουσία. Η διάρκεια του είναι λιγότερη από τρείς εβδομάδες.

ΧΡΟΝΙΟΣ ΒΗΧΑΣ
Είναι επίμονος βήχας που διαρκεί πάνω από τρείς εβδομάδες. Η πιο συχνή αιτία είναι οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού που προκαλούνται οιούςαπό διάφορους ιούς(αδενοιούς, ρινοιούς, παραρινοιούς, RSV). Τα παιδιά έχουν κατά μέσο όρο 6-8 λοιμώξεις του αναπνευστικού το χρόνο αν εκτίθονται επανειλημένα όπως στο παιδικό σταθμό ή στο σχολείο. Τα περισσότερα από αυτά συμβαίνουν το χειμώνα, είναι απανωτά και κρατούν 1-2 εβ., με αποτέλεσμα να δίνουν την εντύπωση χρόνιου βήχα. Ένας ερεθιστικός βήχας συχνά αρχίζει σαν αποτέλεσμα απλής ιογενούς λοίμωξης του αναπνευστικού, ερεθίζει τους αεραγωγούς και ενεργοποιεί τους υποδοχείς του βήχα. Είναι μη παραγωγικός, ερεθιστικός και επιμένει για εβδομάδες ενώ κάθε ίχνος λοίμωξης έχει εξαφανιστεί (μεταλοιμώδης βήχας)
Η πιο συχνή αιτία του χρόνιου βήχα είναι το βρογχικό άσθμα. 
Ο παιδίατρος καλείται συχνά να δώσει απάντηση στο ερώτημα που θέτουν οι γονείς ότι "βήχει", "έχει βράσιμο", "έχει τσιγαρόβήχα", "έχει χουρχουρητό", "σφυρίζει", "πνίγεται με το βήχα ή κάνει εμετό με το βήχα" το παιδάκι. 
 
 Η αγωνία του γονιού για την υγεία του παιδιού που βήχει είτε συχνά είτε συνεχόμενα είναι συχνό θέμα συζήτησης με τον παιδίατρο. Η βασικές έννοιες που απασχολούν είναι αν κρύβεται κάτι άλλο πίσω από αυτό, αν έχει άσθμα το παιδί, αν θα το ακολουθήσει σε όλη του τη ζωή. "Φοβάμαι μήπως έχει ακροαστικά" είναι ο συχνότερος λόγος προσέλευσης στο ιατρείο με κύριο σύμπτωμα το βήχα.
Ο παιδίατρος πρέπει να πάρει ένα λεπτομερές ιστορικό, στη συνέχεια προχωράει σε μια προσεκτική κλινική εξέταση. Επί αρνητικού αποτελέσματος καθησυχάζει τους γονείς ότι πρόκειται για μια αυτοπεριοριζόμενη κατάσταση, δεν χρήζει κανένα εργαστηριακό έλεγχο και προτρέπει τους γονείς για επανέλεγχο εφόσον ο βήχας συνεχίζεται. Εξαίρεση αποτελεί η βρεφική ηλικία οπότε ο βήχας που επιμένει επιβάλει εργαστηριακό έλεγχο.

ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ
Υποστηρικτικά της διάγνωσης είναι η αυξημένη συχνότητα των επεισοδίων συριγμού, βήχα ή δυσκολίας στη αναπνοή, η εμφάνιση έπειτα από άσκηση, κατά τη διάρκεια της νύχτας, μακριά από ιώσεις, θετικό οικογενειακό ιστορικό αλλεργίας ή ιστορικό ατοπίας και η καλή ανταπόκριση στην αγωγή με βρογχοδιασταλτικά. Με βάση της σοβαρότητας των επεισοδίων και το ιστορικό μπορεί να γίνει παραπομπή σε ειδικό αλλεργιολογικό ή πνευμονολογικό κέντρο για έλεγχο με εξετάσεις αίματος, δερματικές δοκιμασίες, α/α θώρακα, έλεγχος αναπνευστικής λειτουργίας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Οι κοινές λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος κατέχουν την πρώτη θέση στους χειμερινούς μήνες.

Η μεταδοτικότητα τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες που έχουν να κάνουν με το λοιμογόνο παράγοντα, περιβαλλοντικές συνθήκες, ποσοστό ανοσίας του πληθυσμού.

Η πρόληψη έχει να κάνει με την αποφυγή έκθεσης, τον καλό αερισμό, αποφυγή συγχρωτισμού, καλή εμβολιαστική κάλυψη.

Τα συμπτώματα λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος με πρώτες θέσεις ο πυρετός και ο βήχας απασχολούν τους γονείς και είναι οι κύριοι λόγοι αναζήτησης ιατρικής βοήθειας.

Το ιστορικό, η καλή κλινική εξέταση και η συνεργασία γονιού-παιδιάτρου είναι απαραίτητα για τη σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση των λοιμώξεων του αναπνευστικού.

Να μην ξεχνάμε όμως ότι οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού είναι "σύντροφοι" των παιδιών στα πρώτα χρόνια παιδικού σταθμού και σχολείου και το αποτέλεσμα είναι η καλύτερη αναμνηστική άμυνα για την μετέπειτα ζωή.